Ga naar hoofdinhoud

Wat is fysiotherapie en wat doet het?

Dressuuramazone Melline Zandbergen kocht KWPN-ruin Elmo met als doel hem in de sport uit te brengen. Een aantal opeenvolgende blessures gooiden roet in het eten. Na herstel van een blessure aan het hoefbeen is Elmo sinds een paar maanden weer aan het werk. Met fysiotherapie helpt paardenfysiotherapeut Jarko Dun Elmo soepel en los te houden en begeleidt Melline om hem onder het zadel zo optimaal mogelijk te laten lopen.

De achtjarige Elmo is met zijn 1,78 een imposante verschijning en een echte womanizer. Melline Zandbergen viel vijf jaar geleden als een blok voor de ijverige, sensibele ruin met zijn ondeugende streken. Elmo werd gekocht als opvolger van het paard waarmee Melline in het B-kader van de junioren reed en is op Z-niveau ingereden. Helaas heeft hij de afgelopen jaren veel pech gehad. Hij kreeg problemen met dehalswervelkolom en nadat hij schrok van een ander paard ging hij ervandoor en maakte hij een uitglijder op de stenen. Aan zijn rechterkant bleek vervolgens van alles ‘stuk’.

Wonderwel herstelden zijn verwondingen goed, maar vervolgens kwam hij stil te staan met een blessure rechtsvoor aan het checkligament, een band die ondersteuning geeft aan de diepe buigpees. Een paar maanden geleden raakte hij wederom kreupel, ditmaal door een probleem rechtsvoor in het hoefgewricht. Gelukkig genas Elmo ook van die blessure.

Ondanks alle tegenslagen geeft Melline niet op. Onder begeleiding van paardenfysiotherapeut Jarko Dun werkt ze er hard aan om haar paard zo soepel en recht mogelijk in zijn lijf te krijgen en zo optimaal mogelijk te laten lopen. “Elmo is voor mij één grote leerschool. Hij is heel lenig en moeilijk in verbinding te rijden. Om hem in balans te laten lopen, moet je hem heel precies rijden. Dat is een uitdaging. Wie dit paard goed kan rijden, kan ieder paard rijden.”

Voor Jarko begint met een behandeling van een paard met bewegingsklachten, wil hij het paard eerst aan de hand zien lopen. “Met wat ik zie, bepaal ik of ik ermee aan de slag ga of dat er een dierenarts moet bijkomen. Op de plek waar een paard klachten laat zien, hoeft namelijk niet de oorzaak van het probleem te zitten. Een paard dat bijvoorbeeld schouderkreupel lijkt, kan na een verdoving onderin het been opeens rad lopen. Een dierenarts kan door middel van uitverdoven, röntgen of echografie bepalen wat er aan de hand is. Vanuit die diagnose werk ik systematisch verder”.

Beschermde titel

Paardenfysiotherapeut is een erkende, beschermde titel. Deze titel mag alleen gevoerd worden door therapeuten die de vierjarige hbo-opleiding tot humaan fysiotherapeut en de tweejarige post-hbo-opleiding tot dierenfysiotherapeut hebben gevolgd.

fysiotherapieAnders dan anders

De fysiotherapeut komt regelmatig over de vloer bij Paardensportcentrum De Kienehoef in Sint-Oedenrode om de vier paarden van Melline te behandelen en les te geven. Als Melline tijdens het rijden iets gemerkt heeft dat anders dan anders is, checkt Jarko dat. Melline loopt met Elmo aan de hand een paar keer het erf op en neer. Jarko kijkt eerst hoe Elmo bij hem vandaan loopt, hoe hij draait en hoe hij weer terug komt lopen in een actieve, ontspannen stap. Iedere pas wordt bestudeerd. Is de schommeling van het bekken naar beide kanten gelijk? Spoort hij mooi, met ander woorden: lopen de achterbenen in het spoor van de voorbenen mee? Steunt hij op zijn achterbeen in de wending als hij draait? Beweegt zijn staart mooi mee? Ook van de zijkant worden de bewegingen van Elmo beoordeeld. Wat opvalt, is dat de rechterkant van Elmo’s bekken wat hoger lijkt en het linkerachterbeen iets minder spoort dan rechts. Toch is Jarko tevreden: “Hij loopt redelijk goed vandaag Melline”.

Na deze eerste observatie begint de behandeling met het afvoelen en in kaart brengen van het lichaam. Met zijn handen voelt Jarko waar hij spierspanning tegenkomt. Elmo is nogal vrijpostig. Hij probeert te bijten en stilstaan vindt hij lastig. Jarko trekt zich er weinig van aan en werkt rustig door. In de rechterheup komt Jarko wat spanning tegen. “Het mooie is dat er twee kanten aan een paard zitten. Als ik iets tegenkom, vergelijk ik het altijd met de andere kant. En dan moet ik bepalen of de ene kant te hard is of de andere kant te zacht.

Elmo laat zijn hals zakken en Jarko masseert de nek uit. “Fysiotherapie draait om het wegnemen van spierspanning en het mobiliseren, ofwel losmaken, van spieren en gewrichten. De oppervlakkige grote spieren zorgen voor beweging, maar een fysiotherapeut wil ook de intrinsieke spieren beïnvloeden. Dit zijn de kleine spieren die om de wervelkolom en het bekken liggen en zorgen voor stabiliteit. Deze dieper gelegen spieren kunnen verkrampt raken en dat kan een blokkade in het bewegingsapparaat veroorzaken. Vaak staan de spieren aan de ene kant van het lichaam wat strakker dan aan de andere kant, wat voor scheefheid en ongelijke belasting van het lichaam zorgt. Ik heb een hele ‘goocheldoos’ met technieken om spanning uit een spier weg te halen en pak eruit wat past bij een paard. Dat is een kwestie van proberen.”

Wat Jarko in feite doet, is op verschillende manieren trillingsimpulsen geven aan een spier. “Die trilling resoneert in de spieren, waardoor deze en aangehechte spieren zichzelf als het ware lostrillen. Op die manier krijg ik invloed op de dieper gelegen spieren rondom wervelkolom en bekken. Resonantie kun je op verschillende manieren opwekken, bijvoorbeeld met een snelle reflex of met verende bewegingen of een combinatie van die twee. Ik gebruik ook massage om spanning in de oppervlakkige spieren af te laten vloeien. Door reflectoire beïnvloeding gaan de spieren die dieper liggen meedoen. De doorbloeding wordt beter en er treedt algehele ontspanning op in het paard.”

Bewegingsproblemen

Fysiotherapie helpt bij bewegingsproblemen. Onder het bewegingsapparaat van een paard vallen de spieren, banden, pezen, gewrichten en het zenuwstelsel. Met name de hals, rug, de schouders en het bekkenworden behandeld.Behandeling kan effectief zijn bij kreupelheden en bewegingsproblemen. De paardenfysiotherapeut kan advies geven over training en eventuele revalidatie van een paard. Behalve bij klachten, kan de fysiotherapeut ook preventief behandelen om een paard sterk, soepel en gezond te houden.

Spieren prikkelen

Jarko werkt afwisselend aan de voor- en achterkant van Elmo’s lijf. “Ik werk door elkaar heen aan beweeglijkheid en ontspanning en switch vrij veel. Ik wil niet te veel op één gebied fixeren, omdat een paard zich dan ook fixeert op dat gebied. Jarko checkt door de hamstrings te prikkelen of de bollingsreflex in de rugspieren goed is. Elmo kantelt zijn bekken en laat zijn hoofd zakken in de handen van Melline. Op rechterheup lijkt het alsof de spier iets opgezet is, een overblijfsel van de glijpartij over de stenen. Jarko masseert door het weefsel heen en de spier begint te bewegen. Die beweging trekt vervolgens over de hele rug heen. Ook een streng in de bilspier wordt losgemasseerd.

Wat opvalt, is dat de fysiotherapeut vrij stevige druk geeft. “Van niks, kump niks, is het gezegde”, lacht hij. “Terwijl ik behandel, peil ik ondertussen de reactie van het paard. Als ik te veel doe, gaat Elmo ervandoor, als ik te weinig doe, gebeurt er niks. Ik werk tegen een grens aan.” Elmo wordt wat bijterig. “Je hebt paarden die rustig blijven staan terwijl ik bezig ben, maar Elmo is een onrustiger type. Hij probeert zich er vaak onderuit te draaien en zal niet snel ontspannen staan gapen. Bij hem moet ik alle zeilen bijzetten om hem te krijgen waar ik hem hebben wil.”

Als Jarko een triggerpoint (kleine spierknoop) net voor het bekken prikkelt, beginnen alle spieren rondom te werken. Ze trillen en bollen op. Melline geeft Elmo een brokje om hem even af te leiden, dan laat Elmo zijn spier los. “Goed zo jongen”, moedigt Jarko aan. “Nu heb ik wat concentratie van je”. Door met zijn handen ferme tikken op de lendenen te geven, brengt Jarko de wervelkolom heel even in trilling. Hierdoor worden de aangehechte spieren losser. Het ziet er stevig uit, maar Elmo ontspant zichtbaar. Als Jarko de verdikking in de spier op de heup nog wat losser maakt, zet Elmo zijn rechterachterbeen op rust om wat spanning af te laten vloeien. De spier wordt zachter en de verdikking lijkt weg te smelten. Terwijl Jarko achter bezig is, zie je de beweging door het lichaam van Elmo deinen. Zijn rug en hals veren licht op en neer, een teken dat de ontspanning door het hele lichaam trekt.

Bewegingscoach

fysiotherapieNa een behandeling van ongeveer een half uur stapt Melline met Elmo nogmaals het gangpad op en neer. De eerste paar passen moet het paard zijn weg vinden, daarna is de verbetering goed zichtbaar. Hij spoort veel beter. Jarko loopt de hals nog even na. De bespiering is mooi zacht en in de overgang van de atlas naar het achterhoofd is het paard los. “De nek is een belangrijk punt. Daar zit de nageeflijkheid. Als er een blokkade zit, werkt dat door in het hele lichaam.”

Elmo ontspant en is klaar om te worden opgezadeld. “Dat het rijden goed gebeurt, is net zo belangrijk als de behandeling. Als ruiter ben je bewegingscoach, jij bepaalt hoe hij loopt. Je beïnvloedt meer dan je denkt. Is een paard bijvoorbeeld heel strak in de rug en ik behandel hem, maar een ruiter ploft steeds in het zadel, dan zit hij zo weer vast. Ik kijk dus ook vaak naar wat er rijtechnisch beter moet, zodat eenprobleemgebied niet overbelast wordt en je een paard heel houdt”. Melline werkt met Jarko aan actief, lichtvoetig enontspannen rijden op zo’n manier dat het voor Elmo goed is. Ze trainen kracht, waarmee Elmo zichzelf en Melline kan dragen. “Aanleuning is belangrijk. Elmo is erg lenig in zijn halswervelkolom. Als je niet uitkijkt, maakt hij tijdens het rijden een valse knik in zijn hals. Dan verlies je de evenwichtssituatie en komt hij te veel op de voorhand terecht. Gezien de geschiedenis van dit paard moet je dat zien te voorkomen. Als Melline hem kan rijden met de juiste impuls en vandaaruit naar een goede aanleuning, loopt hij in balans en heeft hij de meeste kans om heel te blijven.”

Na afloop van de les is Melline tevreden. De behandeling heeft Elmo goed gedaan, voelt ze. Normaal gesproken is alles een issue, maar nu is hij zelfs buiten relaxed. Hij laat zijn hoofd zakken en briest eens even lekker. Jarko bevestigt: “Wat je ziet is een ontspannen geest in een ontspannen lichaam. Elmo is met de handen gekneed en door de amazone op de juiste manier gereden met dit als resultaat. Daar doe ik het voor.”

Over Jarko Dun

Jarko Dun stond 27 jaar geleden met een klein groepje collega’s aan de wieg van de paardenfysiotherapie. Als humaan fysiotherapeut werd hij door een vriend bij een pony met terugkerende peesproblemen geroepen. En met succes. In de jaren die volgden, heeft hij zich steeds verder doorontwikkeld, zowel als behandelaar van bewegingsklachten als in sportbegeleiding. Jarko behandelde onder andere Salinero van Anky van Grunsven en werkt met veel topruiters uit de dressuursport, springsport en eventing.Ook recreatiepaarden behoren tot zijn klantenkring.

Bron: Bitmagazine.nl


Gerelateerde artikelen