Ga naar hoofdinhoud

Het paardengebit, waar moet je opletten?

Paarden kunnen misschien niet praten, maar wel communiceren. Hoe herken je de signalen dat er iets mis is en waar moet je op letten bij een paardengebit? We bestookten paardentandarts Iris Pinkster met een heleboel vragen.

Iris Pinkster is een expert op het gebied van het paardengebit. Tijdens haar werk in de bijzondere tandheelkunde is ze anders tegen het paardengebit aan gaan kijken. Haar liefde voor paarden en deze interesse zijn uitgegroeid tot een passie die zij sindsdien niet meer heeft losgelaten. Na een intensief opleidingstraject besloot Iris haar hart te volgen en is sinds een aantal jaren is ze fulltime paardentandarts. Lees ook de blogs van Iris op PaardenPlein.nl.

Heb je weleens geprobeerd te eten terwijl je pijn aan je gebit had? Dat zal met veel tegenzin zijn gegaan of zoals het spreekwoord zegt: je was met lange tanden aan het eten. Een paard is het grootste gedeelte van de dag bezig met eten. Je kunt je vast voorstellen dat eten met tegenzin nadelige gevolgen heeft voor de gezondheid. Vergelijk het maar eens met jezelf. Als je een gaatje hebt, pijn hebt bij het kauwen of wanneer je tandvlees ontstoken is, zal je proberen deze pijn zoveel mogelijk te vermijden. Bijvoorbeeld door minder te gaan eten of op een andere manier te gaan kauwen. Je maakt in ieder geval zo snel mogelijk een afspraak bij de tandarts.

paardengebitHet gebit

Groeien de tanden en kiezen van een paard net zo hard als ze afslijten?
Nee, tanden en kiezen groeien zo’n drie millimeter per jaar. Dit moeten ze ook weer afslijten, maar met het hedendaagse voedingspatroon lukt dit lang niet altijd. Het gevolg hiervan kan bijvoorbeeld te lange snijtanden en kiezen, haken en scherpe punten zijn.

Kunnen paarden een over- of onderbeet hebben?
Ook bij paarden komen over- en onderbeten voor. Een ponyras waarbij dit heel vaak voorkomt is de Shetlander. Als je de lippen van je paard optilt, kun je zien of de snijtanden op elkaar staan of dat de onder- of bovenkaak een stuk uitsteekt. In het laatste geval is het belangrijk dat de snijtanden regelmatig gecorrigeerd worden.

Zijn scherpe randen hetzelfde als haken?
Elk paard krijgt te maken met scherpe randen op zijn kiezen. Dit heeft te maken met de opbouw van de kies, het zachte gedeelte slijt gemakkelijker weg dan het glazuur. Hierdoor ontstaan jaarlijks terugkerende scherpe randen aan de kiezen. Haken (op de foto) zijn anders, deze ontstaan omdat een kies niet volledig afslijt in het kauwproces. Haken ontstaan aan de voorkant van de voorste kiezen en aan de achterkant van de achterste kiezen. Hierdoor wordt de kaak van het paard geblokkeerd in de beweging.

Wat is het verschil tussen wolfskiezen en ruinentanden?
Wolfskiezen komen niet bij elk paard voor, maar als een paard ze toch heeft, zullen deze voor de eerste kies komen. Het zijn overbodige kiezen die veel problemen met het bit kunnen opleveren. Het is verstandig om wolfskiezen te laten verwijderen voor het paard beleerd wordt.
Wolfskiezen worden vaak verward met ruinentanden. Ruinentanden zitten verder naar voren, richting de snijtanden. Ze bevinden zich tussen de snijtanden en de kiezen. Zoals de naam al zegt, komen deze tanden met name voor bij ruinen en hengsten. Er zijn enkele merries die ze ook ontwikkelen in een kleinere vorm. In tegenstelling tot wolfskiezen, geven ruinentanden geen enkel probleem en kunnen deze dus ook blijven zitten.

Wisselen paarden ook hun tanden en kiezen?
Paarden wisselen hun tanden tot ze ongeveer 4,5 jaar oud zijn. De snijtanden worden allemaal gewisseld. Op de kiezenrij zitten per kaakdeel zes kiezen. In totaal heeft een paard dus 24 kiezen die gebruikt worden in het kauwproces, zonder wolfskiezen en ruinentanden. Per kaakdeel wisselen alleen de eerste drie kiezen. De drie kiezen daarachter breken door als ‘volwassen kies’.

Kunnen paarden ook gaatjes krijgen?
Er worden wel eens gaatjes (cariës) aangetroffen in paardenkiezen, maar in vergelijking met mensen komt dit bij paarden maar weinig voor.

Doet een gebitsbehandeling pijn bij paarden?
Of een gebitsbehandeling pijnlijk is, hangt natuurlijk af van het type behandeling. Moet er bijvoorbeeld een wolfskies verwijderd worden, dan zal er plaatselijk verdoofd worden om pijn te voorkomen. Een jaarlijkse ‘onderhoudsbeurt’ is over het algemeen niet pijnlijk voor het paard. Bij grote correcties kunnen de kiezen hooguit wat gevoelig zijn de dagen na de behandeling. In dit geval kan er een pijnstiller toegediend worden door een dierenarts.

paardengebitDe behandeling

Kan een gebitsverzorger ook kneuzingen van de kaak constateren?
Bij een gebitscontrole wordt eerst de buitenkant van het paardenhoofd nagekeken op afwijkingen en gevoelige plekken, vervolgens wordt er in de mond gekeken. Als er verwondingen aan het hoofd zijn, zullen deze bij de controle opgemerkt worden en zal er een advies gegeven worden.

Kunnen paarden ook te kort kauwen op hun voer? En heeft dit gevolgen voor de spijsvertering?
Bij paarden met een gebitsprobleem zie je vaak dat ze hun voer te snel doorslikken, omdat ze de kauwbeweging niet goed kunnen maken of pijn hebben. Als het voer in grote stukken in de maag terecht komt, kan dit koliek of diarree veroorzaken.

Kun je zelf zien of jouw paard weer naar de tandarts moet?
Er zijn een aantal dingen waar je op kunt letten om te zien of je paard gebitsproblemen heeft. Kauwt je paard met beide kanten van de kaak of meer met één kant? Zitten er nog lange stukken voer in de mest? In dat geval heeft je paard zijn eten waarschijnlijk niet goed gekauwd. Een vieze adem kan ook wijzen op gebitsproblemen.

Hoe vaak heeft een paard gebitsverzorging nodig?
Het is sterk aan te raden om jonge paarden (tot en met vijf jaar) twee keer in het jaar te laten nakijken, om te voorkomen dat er blijvende problemen ontstaan aan de volwassen kiezen.
Daarna is voor paarden met een goed gebit een keer in het jaar voldoende. De precieze frequentie kun je het beste afstemmen met je eigen gebitsverzorger. Het kan natuurlijk zijn dat een paard door een gebitsafwijking wat vaker gecontroleerd moet worden.

Hoe kan het dat gedomesticeerde paarden naar de tandarts moeten, in de natuur kan dat ook niet.
Wij vragen tegenwoordig heel wat van onze paarden, ze moeten goed kunnen presteren tijdens het rijden en we willen dat ze gezond zijn en dat zo lang mogelijk blijven. In het wild eet een paard zo’n achttien uur per dag grof te vermalen voedsel. Dat geeft heel wat meer slijtage aan de kiezen dan de zachte voeding die ze tegenwoordig nog krijgen. Dit betekent natuurlijk niet dat paarden in het wild geen gebitsproblemen kunnen krijgen.

Moet een gebitsbehandeling altijd met verdoving (sedatie)?
Het verschilt per tandarts of deze met of zonder sedatie werkt. Een tandarts die met sedatie werkt, kan vaak er veiliger en netter werken omdat het paard dan goed stilstaat. De behandeling kan sneller en preciezer uitgevoerd worden en levert hierdoor heel wat minder stress op voor het paard, wat uiteraard ook heel belangrijk is.

Wat is het verschil tussen een handmatige en elektrische gebitsbehandeling? (foto elektrisch gereedschap)
Voor het paardengebit is het belangrijk dat niet alleen de scherpe randen van de zijkanten afgerond worden, maar ook de hoogteverschillen op het kauwvlak gecorrigeerd worden, zodat de kaak vrij alle kanten op kan bewegen. Met de handrasp kunnen scherpe randen goed behandeld worden. Maar echt achter in de mond komen en daarnaast ook nog eens hoogteverschillen van het kauwoppervlak corrigeren, wordt vaak behoorlijk lastig. Met elektrisch gereedschap kan veel sneller maar ook nauwkeuriger een correctie gedaan worden.

Wat kost een gebitsbehandeling bij een gecertificeerde tandarts?
De tarieven per tandarts zijn zeer uiteenlopend. Dit komt omdat het een vrij beroep is en dus niet iedereen dezelfde ‘kennis en kunde’ in huis heeft. Een gecertificeerde tandarts heeft geïnvesteerd in een gedegen opleiding, instrumentarium en zal daarnaast ook regelmatig bijscholingen volgen. Dit zorgt ervoor dat de kosten hoger komen te liggen dan bij iemand die uitsluitend handmatig werkt.

Mag iedereen zichzelf een paardentandarts noemen?
Paardentandarts is net als hoefsmid een vrij beroep. Dit betekent dat iedereen die een rasp bezit zichzelf paardentandarts kan noemen. Let er bij het kiezen van een paardentandarts daarom goed op of deze echt gecertificeerd is. Een onjuiste behandeling kan meer problemen veroorzaken dan verhelpen.

Algemene verzorging

Wat kun je nog meer doen aan het gebit dan alleen de paardentandarts laten komen?
Zelf kun je niet zoveel aan het gebit doen, behalve zorgen dat je paard beschikking heeft over veel ruwvoer en regelmatig het gebit laten controleren door de paardentandarts.

Kun je haken op de kiezen voorkomen door aanpassingen in het voer?
Door je paard continu toegang te geven tot ruwvoer vindt er meer slijtage plaats, het beste is om het ruwvoer van de grond te voeren. Hoog hangende hooinetten kunnen juist haken verergeren omdat de onderkaak in die positie niet volledig naar voren schuift.

Hebben muildieren en ezels hetzelfde gebit als paarden?
Ja, de kiezen van ezels en muildieren werken op exact dezelfde manier als bij paarden.
Voor deze dieren is een gebitscontrole dus ook belangrijk.

Mijn paard spuugt bolletjes hooi uit (proppen), hoe komt dit?
Paarden die last hebben van scherpe randen stoppen vaak hooi tussen hun kiezen en de wang om te voorkomen dat ze wondjes krijgen of juist om wondjes niet erger te laten worden.

Mijn paard kwijlt heel veel tijdens het rijden, is dit normaal?
Er zijn meerdere oorzaken voor het overmatig produceren van speeksel bij paarden. Maar wat het meest voorkomt, is dat paarden een wondje in hun mond hebben of samengepakt voer tussen hun kiezen hebben zitten.

Kun je aan het gebit van het paard zien of het bit goed ligt?
Aan de kiezen zelf kun je dit niet zien. Als een bit niet goed past is dit vaak wel terug te zien aan de mondhoeken, de tong of het tandvlees van het paard.

Mijn paard eet normaal en vertoont geen raar gedrag met rijden, moet hij dan alsnog naar de tandarts? 

Elk paard moet jaarlijks worden gecontroleerd door een gecertificeerd paardentandarts, bij jonge paarden wordt een halfjaarlijkse controle aangeraden, omdat ze hun tanden nog wisselen. Paarden die geen klachten vertonen kunnen zeker net zo goed gebitsproblemen hebben. Als je het gebit van je paard regelmatig laat behandelen, kunnen een hoop problemen en klachten voor de toekomst voorkomen worden.

Mijn paard of pony wordt niet bereden, kan deze dan minder frequent nagekeken worden?
De gebitsbehandeling is niet alleen bedoeld om je paard beter te laten presteren, maar juist om het kauwproces goed en pijnvrij te laten verlopen. Kan je paard niet goed eten, dan zal hij ook een minder goede conditie krijgen. Het is dus ook voor paarden die niet bereden worden van belang dat het gebit netjes onderhouden wordt.

Mijn paard is sterk met rijden en opent zijn mond. Kan dit door het gebit komen?
Als de kaak niet goed kan schuiven, door bijvoorbeeld een haak of een ander hoogteverschil op de kiezenrij, zal het paard moeite krijgen met buigen. Om zijn kaak toch te kunnen bewegen zal het paard zijn mond openen of verzet tonen tijdens het rijden.

Mijn paard is achttien jaar of ouder, moet hij nog steeds naar de tandarts?
Oudere paarden krijgen te maken met andere gebitsproblemen dan jonge paarden. Denk hierbij aan ruimtes tussen de kiezen waar voer tussen blijft zitten. Omdat de kiezen jaarlijks afslijten, zal bij het oude paard de kies een keer ‘op’ zijn. Deze gaan los zitten en zullen uiteindelijk uitvallen. Veel van deze problemen kunnen goed behandeld worden door een paardentandarts. Zorg er dus voor dat je oudere paard ook goed kan blijven eten.

Bron: Bitmagazine.nl


Gerelateerde artikelen