Ga naar hoofdinhoud

Het nut van koelen bij je paard

We weten allemaal dat koelen goed is. Bij dikke benen, na inspanning: de waterslang op de paardenbenen of het -lichaam en spuiten maar. Wat gebeurt er precies in het paardenlijf tijdens koelen en waarom is dat zo nuttig? Paardenarts Alfons Geerts legt het uit.

Volgens paardenarts Alfons Geerts van eDigit Mobiel Paardenonderzoek is koelen een basale vorm van fysiotherapie. Het is een (klein) onderdeel van hydrotherapie: therapie waarbij water wordt gebruikt. “Door het temperatuurverschil dat door koelen van het paardenlijf optreedt, krijg je reactie van de onderliggende weefsels. Steek zelf maar eens een hand in heel koud water: je huid prikt en uiteindelijk wordt hij zelfs blauw.” Als reactie op het koude water trekken de weefsels enigszins samen. “Door dat rillen of trillen, worden afvalstoffen afgevoerd. Dat gebeurt door de bloedvaten en in het lymfestelsel. Overtollig vocht wordt door koelen sneller afgedreven.” Dat is precies de reden waarom praktisch iedereen bij het signaleren van een dik paardenbeen naar de tuinslang grijpt. “Een goede reactie. Een dik been zit vol vocht. Koelen helpt om dat vocht af te voeren. Beweging overigens ook, maar daar hebben we het nu niet over.”

Omhoog pompen

In de meeste gevallen worden de benen van het paard gekoeld. Dat is niet zonder reden, weet Geerts. “Omdat een paard nu eenmaal staat, zijn de benen het laagste punt. Het bloed daarin moet, tegen de zwaartekracht in, soms wel een meter of meer omhoog worden gepompt tot boven het hart. Het paardenlichaam is zo gemaakt dat dat kan, maar alleen als alle systemen in het paardenlijf goed functioneren. Als er problemen zijn – bijvoorbeeld een ontsteking of wond – die de werking van de bloedvaten en het lymfestelsel beïnvloeden, gaat dat omhoog pompen van het bloed minder makkelijk. Afvalstoffen en vocht worden minder goed afgevoerd, waardoor er een vochtophoping en dus een dik been kan ontstaan. Het ene paard heeft hier overigens sneller last van dan het andere. Ook de algehele gezondheid van het paard speelt hierin een rol.” Ook vochtophopingen op andere plekken van het paardenlijf kun je koelen met koud water. “Denk maar aan zwelling van het scrotum na castratie of een zwelling elders op het lichaam. Een goede graadmeter is of de verdikking warm aanvoelt: dan is koelen zinvol.”

Bij welke lichamelijke problemen is het nog meer zinvol om te koelen met koud water? Geerts: “Ook bij peesblessures kan koelen een positieve uitwerking hebben. De pees zelf wordt daar niet direct beter van, maar doordat de doorbloeding wordt gestimuleerd, worden vocht en afvalstoffen sneller weggepompt uit het gebied. Dit beïnvloedt de genezing positief. Ook bij verwondingen is koelen vaak zinvol. Sowieso is het goed om een uitwendige wond schoon te houden. Spoelen met koud water doet dat, maar ook hier geldt weer dat je door te koelen de randvoorwaarden voor een goede genezing zo optimaal mogelijk maakt.”

IJsbad

Koelen is ook van wezenlijk belang als oververhitting dreigt. Denk bijvoorbeeld aan paarden die fors moeten presteren onder warme weersomstandigheden. Omdat paarden minder goed warmte kunnen kwijtraken uit hun lichaam dan bijvoorbeeld mensen, ligt oververhitting op de loer. Dit kan al optreden vanaf een temperatuur van twintig graden!

“Het paardenlijf koelen met koud water, eventueel zelfs met ijs erin, helpt de lichaamstemperatuur weer naar beneden te krijgen. Dit gebeurt onder meer bij eventing en endurance. Naast het voorkomen van oververhitting bevordert koelen ook het herstel van het paardenlichaam. Dit werkt ook zo bij mensen. Hockeycoach Marc Lammers zette de Nederlandse hockeydames tijdens de Olympische Spelen van 2008 in Peking na elke wedstrijd in een ijsbad. Hierdoor daalde hun hartslag sneller en waren ze veel eerder weer fit. Met een gouden medaille als resultaat.”

Risico’s

Koelen is dus heel nuttig, maar kan het ook nadelig werken? Kun je een paard te veel koelen? Die kans acht Geerts klein. “Omdat paarden over het algemeen met stromend koud water worden gekoeld, is bevriezing geen risico. Je moet natuurlijk wel oppassen met het koelen van het volledige lichaam als de omgevingstemperatuur laag is.” Waak er voor dat de paardenhuid niet doorweekt raakt door veelvuldig of te langdurig koelen. “Een door- en doornatte huid raakt makkelijker geïnfecteerd. Huidontstekingen zoals mok liggen dan op de loer. Witte huid – met minder huidpigment – is daar over het algemeen vatbaarder voor dan donkere huid. Vaak zie je ook dat een paard eerder mok of zonnebrand heeft op witte delen van zijn lichaam.”

Behalve de risico’s van lang koelen, vindt Geerts het ook maar zeer de vraag of erg lang koelen überhaupt wel nut heeft. “Op een gegeven moment zijn de afvalstoffen afgevoerd. Langer koelen heeft dan geen zin. Liever koel ik daarom vier keer per dag een kwartier, dan één keer per dag een uur.”

Wisselbaden

Geerts vindt koelen – naast de fysiologische effecten – ook opvoedkundig van belang. “Ik zie nog wel eens paarden die je amper kunt aanraken aan de benen. Zeker bij de achterbenen moet je dan erg oppassen dat je geen klap oploopt. Door deze paarden te wennen aan het afspuiten van de benen, leren ze dat aanraking niet eng is. Bovendien is het handig dat, mocht het paard een verwonding oplopen, je het zonder gevaar voor eigen leven kunt behandelen.”

Het is heel wisselend hoe paarden reageren op een koude waterstraal, weet de paardenarts. “De benen koud afspuiten gaat meestal nog wel, maar sommige paarden hebben er een hekel aan als ze ook op het lichaam koud worden afgespoten. Dat zijn vaak hoog in het bloed staande, sensibele paarden met een dun velletje.” Hoewel Geerts het niet slecht vindt om paarden ook in de winter (even) met koud water af te spuiten, raadt hij aan om hierbij toch wat meer af te gaan op wat het paard zelf prettig vindt. “Als hij het slecht accepteert op zijn lijf, zou ik het niet doen, of wat warmer water gebruiken.”

Over warm water gesproken: een paard achtereenvolgens met koud én warm water afspuiten is volgens Geerts ook heel effectief. “De zogenoemde wisselbaden. Je stimuleert de bloedvaten dan nog meer.” Een schema hiervoor bestaat niet echt. “Maar als je een kwartier afspuit, kun je bijvoorbeeld drie minuten koud doen, één minuut warm, weer drie minuten koud, zoals in de sauna. De afwisseling van warm en koud water stimuleert de bloedsomloop. De exacte tijd maakt ook niet uit, je bereikt in elk geval je doel: het paardenlichaam stimuleren om beter en sneller afvalstoffen af te voeren.”

Bron: Bitmagazine.nl


Gerelateerde artikelen