Ga naar hoofdinhoud

Blog: Bit of bitloos?

Regelmatig krijg ik de vraag wat ik van bitloze optomingen vind. Ook al denk je er niet meteen aan, maar als bitfitter heb ik ook enkele bitloze optomingen in mijn collectie. In sommige gevallen loopt een paard beter op een bitloze optoming dan met een bit, maar andersom komt uiteraard ook voor. 

Net als bij het rijden met een bit, moet aan bepaalde voorwaarden worden voldaan bij het rijden zonder bit. Allereerst moet het paard natuurlijk tegen druk op de neus kunnen en moet de neusriem op de juiste hoogte worden gehangen. Aangezien het onderste gedeelte van de neus uit kraakbeen bestaat, kan de neusriem het beste op het neusbeen (dus bot) worden gelegd. Een paard kan heftig reageren op een bit als hij niet van de inwerking houdt, zo kan een paard ook heftig reageren op een hoofdstel dat alleen inwerkt op de neus.

Een sidepull of een kingekruist hoofdstel met snelle release heeft dan mijn voorkeur, omdat bij de kaakgekruiste hoofdstellen behoorlijk wat druk achter de oren en bij het kaakgewricht komt. De weefsels daar zijn teer en daar moet voorzichtig mee om worden gegaan. Het is dan een kwestie van uitproberen waar voor zowel voor ruiter als paard de voorkeur naar uitgaat.  Je hebt ook de hackamore wat in principe een optoming bitloze optoming is, maar door de hefboom heeft het een behoorlijk pittige inwerking. Het is niet voor niets in de wedstrijdsport alleen toegestaan vanaf het Z-springen. 

In maart 2018 publiceerden Amerikaanse onderzoekers een artikel met de titel ‘Behavioural assessment of pain in 66 horses, with and without a bit’. Tijdens dit onderzoek is gekeken naar gedragsuitingen van pijn bij paarden, met en zonder bit. De onderzoekers vonden 69 soorten gedragingen die gelinkt werden aan pijn veroorzaakt door het bit. Ik zal even kort samenvatten wat de resultaten waren van het onderzoek. Daarna wil ik graag op een aantal punten reageren, niet omdat ik bitfitter ben, maar omdat ik vind dat het onderzoek wat nuance mist en kanttekeningen geplaatst moeten worden.

De ruiters werd gevraagd om een vragenlijst in te vullen over de gedragingen van hun paard. De 69 gedragsuitingen stonden op de vragenlijst en de ruiter moest per gedraging turven hoe vaak het paard dat bepaalde gedrag vertoonde. Deze lijst moest twee keer worden ingevuld, een keer na het rijden met bit en een keer na het rijden zonder bit. De vragenlijst was gebaseerd op de ervaringen van ruim 600 ruiters die van het rijden met bit naar bitloos zijn overgestapt. 

De paarden die met bit gereden werden, vertoonden 1.575 pijngerelateerde gedragingen. De paarden die bitloos zijn gereden vertoonden 208 pijngerelateerde gedragingen. De onderzoekers gaven aan dat deze vermindering in pijnuitingen 87% was. Voor 65 paarden verbeterde het welzijn door het weghalen van het bit. Een van de testpaarden liet geen vermindering zien van de pijnsignalen. 

Maar wat zijn nou die pijngerelateerde gedragingen die in de vragenlijst stonden? Ik heb een willekeurige selectie gemaakt uit de gedragingen: aversie tegen het bit, hoofdschudden, stijve gangen, niet kunnen verdragen van wind, regen en zonlicht, bit vastpakken, mond openen, achter het bit lopen, tong over het bit en niet willen drinken tijdens het rijden. 

Het spreekt voor zich dat bepaalde uitingen inderdaad door het bit veroorzaakt kunnen worden, zoals het bit vastpakken, hoofdschudden, mond openen en de tong over het bit bijvoorbeeld. Maar zou dat dan niet kunnen komen door een slecht passend bit? Of dat het bit misschien inwerkt op een plek in de mond die het paard niet prettig vindt? Deze klachten hoor ik namelijk veel en ze zijn vaak een reden waarom een paardeneigenaar mij vraagt om langs te komen. 

Vaak zijn de klachten ook op te lossen met een bit dat wél past, of wél inwerkt op een plek in de mond waar het paard de druk kan verdragen. Dus ook al is het logisch dat het verwijderen van het bit de klachten grotendeels laat verdwijnen, betekent dat dan automatisch dat bitloos altijd de oplossing is? Die conclusie vind ik persoonlijk wat kort door de bocht. Als jij met een te kleine cap rijdt, krijg je hoofdpijn. Doe je de cap af, dan verdwijnt de hoofdpijn. Betekent dat dan dat rijden zonder cap beter is? (Laten we even buiten beschouwing laten wat veiliger is, want dat lijkt me vanzelfsprekend).

Ook het hoofdschudden viel me op, hoe schudden deze paarden met het hoofd? Was dit van links naar rechts, of van boven naar beneden? Links-rechts schudden heeft meestal meer te maken met druk tegen de oren of gevoeligheid in het kaakgewricht en heeft dus meestal geen relatie met het bit. Welk soort hoofdstel is er gebruikt bij de paarden die met bit werden gereden? En welk hoofdstel werd gebruikt bij de bitloze optomingen? Om zuiver onderzoek te doen, zouden de hoofdstellen gestandaardiseerd moeten zijn, of zou in elk geval bij alle paarden hetzelfde type hoofdstel gebruikt moeten worden. 

Een bitloze optoming zal wel de pijn veroorzaakt door het bit wegnemen, maar een goed passend bit zal dat ook kunnen doen. Het is in elk geval wel goed dat er aandacht is voor pijn veroorzaakt door het bit en dat ruiters het niet meteen gooien op ongehoorzaamheid, maar verder gaan denken waar het gedrag misschien vandaan zou kunnen komen. En als ze zover zijn, moeten ze op de juiste plek zoeken naar een oplossing, want niemand wil dat zijn of haar paard pijn heeft, we willen toch allemaal een happy athlete?


Gerelateerde blogs